ارتباطات دات كام

روش شناسي كيو  (Q)

روش شناسي كيو (1) نامي كلي است كه ويليام استفنسون (2) براي مشخص كردن مجموعه اي از انديشه هاي فلسفي، روان شناختي، آماري و روان سنجي به كار برده است كه به تحقيق درباره فرد معطوف است.

 " روش كيو " (3) مجموعه اي از روشهاست كه براي به كار بستن روش شناسي كيو به كار مي رود. روش كيو، روش مناسبي براي آزمودن مفاهيم و نظريه هاست كه با استفاده از پاسخگوياني كه داراي ويژگي مشتركي هستند، صورت مي گيرد.

روش كيو، روشي تحقيقي است كه براي رتبه بندي " گويه " هاي (4) بررسي شده (عبارت، جمله، عكس، خبر و مانند آن) با استفاده از مقياسي شبيه " مقياس ليكرت " (5) به كار مي رود و هبستگي بين پاسخ هاي افراد مختلف به اين رتبه بندي معطوف مي شود.

در اين روش، گويه هاي بررسي شده بر روي كارت هايي كه به كارت هاي كيو (۶) 

موسوم هستند، نوشته يا چاپ مي شوند و در اختيار پاسخگويان قرار مي گيرند و به ترتيبي كه پژوهشگر تعيين مي كند، بر روي كارت هاي مقياس ليكرت توزيع

مي شوند به صورتي كه توزيع فراواني ها " شبه نرمال " (7) باشد.

دستور توزيع گويه ها بر روي كارت هاي مقياس و يا به عبارت بهتر، رتبه بندي گويه ها بر حسب اهداف تحقيق، متفاوت است. ممكن است از پاسخگويان خواسته شود كه جمله هاي نگرشي را بر روي مقياسي كه يك طرف آن " تائيد " و طرف ديگر آن " عدم تائيد " باشد، رتبه بندي كنند و يا از آنان خواسته شود كه مطالب مربوط به آزمون شخصيت را بر روي مقياسي كه يك طرف آن " مانند من " و طرف ديگر آن " متفاوت با من " باشد، رتبه بندي كنند.

در روش كيو، تعداد پاسخگويان محدود و بين 10 تا 100 نفر است. البته ذكر اين نكته درباره پاسخگويان ضروري است كه هر اندازه ويژگي هاي آنان به يكديگر نزديكتر باشد ، كار تحقيق نيز آسانتر خواهد بود.

استفاده از روش كيو درباره نمونه هاي بزرگ و انتخاب تعداد زيادي پاسخگو چندان مناسب نيست. بندرت مي توان نتيجه روش كيو را درباره نمونه هاي افراد به جامعه تعميم داد، زيرا همانگونه كه پيشتر اشاره شد در اين روش، پژوهشگر نظريه ها را درباره مجموعه هايي از افراد كه به سبب داشتن ويژگي هاي بارز و مشتركي انتخاب شده اند، مي آزمايد.

تعداد گويه ها بر حسب سهولت اجرا و ضرورت هاي آماري تعيين مي شود و معمولا توصيه مي شود كه تعداد گويه هاي تحقيق كمتر از 60عدد ( 40 تا 50 عدد در موارد تادر ) و بيش از 120 عدد نباشد. در اغلب موارد نيز تعداد گويه ها نبايد از 100 عدد بيشتر شود.

روش كيو در مقايسه با ساير روش هاي تحقيقاتي داراي نقاط ضعف و قوت است.

از جمله نقاط قوت اين روش مي توان به داشتن امكانات تحليلي و آماري، داشتن ارتباط نزديك با نظريه، مناسب بودن براي مطالعه جامع فرد، مناسب بودن براي آزمودن اثر متغيرهاي مستقل بر متغيرهاي وابسته پيچيده و بالاخره سودمند بودن براي پژوهش هاي اكتشافي و يافتن انديشه ها و فرضيه هاي جديد اشاره كرد.

از جمله نقاظ ضعف روش كيو، كارايي كم اين روش براي مطالعه گروههاي انساني بزرگ، ناديده گرفته شدن تفاوت سطح افراد پاسخگو، زير پا گذاشتن فرض استقلال آزمونهاي آماري و فراگير نبودن اين روش است.

تفاون روش Q با روش معروف R

در روش Q بر عكس روش R كه معمولا براي تحقيقات پيمايشي استفاده مي شود گويه هاي تحقيق به جاي افراد قرار دارند و فرض بر اين است كه گويه هاي تحقيق نمونه معرف از مفاهيم و نظريه هاي سنجيده شده است.

در حالي كه در روش R افراد با استفاده از يكي از انواع روش هاي نمونه گيري كه معرف جامعه آماري باشد، انتخاب مي شوند بنابر اين در روش Q تعداد پاسخگويان محدود است و نياز چنداني به نمونه گيري نيست بلكه پاسخگويان بايد ويژگي هاي مشتركي داشته باشند، براي نمونه خوانندگان روزنامه، سردبيران بخش هاي خبري و مانند آن.